natuur en techniek
natuurwetenschappelijk en technisch maandblad
BESTEL
DIT EXEMPLAAR
53e jaargang / nr. 6 / 1985
pag. 410-425
OUD ZOUT
Prehistorische winning en handel
P.W. van den Broeke
De mens heeft zout nodig. Daarom is het niet
verwonderlijk dat vele generaties zout gewonnen hebben. Over
de werkwijze in de recente tijd en de Middeleeuwen zijn we
door schriftelijke overlevering redelijk ingelicht. Voor de
Romeinse tijd en de prehistorie ligt dat echter anders. Toch
is er, uit archeologisch onderzoek, wel iets van in beeld
gekomen.
pag. 426-435
SELEEN
Gif wordt onmisbaar element
D. De Keukeleire
Een weinig bekend chemisch element is seleen (Se).
Jarenlang stond deze stof in een kwade reuk: het zou een
giftige stof zijn die bovendien kankerverwekkend is. Toch
vervult het een aantal belangrijke functies in levende
organismen. De voornaamste daarvan is dat het een rol speelt
bij het tegengaan van vernietigende oxydatieve reacties in
cellen, die mogelijk betrokken zijn bij de celveroudering en
het ontstaan van kanker. Seleen is een essentieel
spore-element. Dat betekent dat het onmisbaar is in ons
dieet.
pag. 436-445
GESPLETEN GENEN
Antoine Danchin en Piotr Sionimski
Tot in de tweede helft van de jaren zeventig dacht
men dat op het gebied van de moleculaire genetica geen
belangrijke vorderingen meer te verwachten waren. De
ontdekking dat genen op de chromosomen niet een mooi
aaneengesloten geheel vormen, maar Juist zijn opgesplitst in
afzonderlijke brokken, met daartussen stukken DNA die
ogenschijnlijk geen functie hebben, kwam als een volkomen
verrassing. De genetici zagen zich voor geheel nieuwe vragen
gesteld, zoals: wat moeten die 'loze' stukken DNA tussen onze
genen?
pag. 446-461
MASSASPECTROMETRIE
N.M.M. Nibbering
Massaspectrometrie is een fysische methode, die al
in het begin van deze eeuw ontstaan is. Toentertijd gebruikte
men haar om de massa en hoeveelheid van isotopen van een
element te bepalen. In het afgelopen decennium heeft ze
stormachtige ontwikkelingen doorgemaakt. Niet alleen
eenvoudige molekulen kunnen zo geanalyseerd worden, maar ook
hoogmolekulaire verbindingen, die soms labiel en dikwijls
niet-vluchtig zijn. Recente instrumentele ontwikkelingen
hebben het mogelijk gemaakt om het chemisch gedrag van ionen
zonder de aanwezigheid van oplosmiddelen in detail te
bestuderen.
pag. 462-477
DE LEVENDE TIJD
Variaties van een constante
L.M. Schoonhoven
De nauwkeurigheid van onze klokken maakt dat wij aan
het verloop van de tijd een vaste snelheid toekennen. In de
levende natuur blijkt de tijd echter met verschillende
snelheden te verlopen. Men kan zeggen dat alle dieren
dezelfde biologische ouderdom bereiken, maar sommige soorten
doen daar enkele weken over, terwijl andere daar vele jaren
voor nodig hebben. De lichaamsgrootte en -temperatuur bepalen
voor een belangrijk deel de snelheid waarmee een diersoort
leeft. Tijd bezit in de levende natuur geen vast tempo. Het
is een relatief begrip.
